Những thaØnh viên cuaÛ phong traØo NVGP nhiều người đaÕ khuất vaØ thế hệ ngaØy nay iÙt ai biết roÕ về con người, về cuộc sống cuaÛ ho.Ï Nhưng kyÙ ức văn hoÏc may mắn không bị thời gian lôi cuốn đi, nhờ đoÙ maØ số phận cuaÛ caÙc taÙc giaÛ duØ coÙ traÛi những đoaÏn trường, văn baÛn cuaÛ hoÏ vẫn sống, vẫn được người đời đoÏc laÏi vaØ viết lại     ThuÏy An, trong vuÏ aÙn NVGP tên baØ được nêu lên haØng đầu với caÙi tựa "Con phuØ thuÛy xaÛo quyệt" cuØng baÛn caÙo traÏng nặng nề vaØ độc aÙc nhất daØnh cho baØ. ThuÏy An laØ aiÛ ThuÏy An tên thật laØ Lưu thiÏ Yến, trong điaÏ haÏt tiểu thuyết, baØ laØ nhaØ văn phuÏ nữ đi tiên phong với cuốn "Một linh hồn". ThuÏy An đaÕ cộng taÙc với baÙo PhuÏ Nữ Tân Văn vaØ laØ chuÛ nhiệm caÙc baÙo ÐaØn BaØ Mới ở SaØi GoØn vaØ ÐaØn BaØ ở HaØ NộiÏ LaØ phoÙng viên chiến tranh, baØ đaÕ tham dự nhiều cuộc nhaÛy duØ ra mặt trận để cung cấp taØi liệu cho baÙo chiÙ. BaØ ThuÏy An đaÕ từng giữ chức quyền giaÙm đốc Việt Tấn XaÕ. Cuối năm 53, ThuÏy An liên laÏc với Hồ Hữu Tường, cổ động cho baÙo đông Phương vaØ Thuyết Trung Lập ChiÙ.     Về cuốn tiểu thuyết Một Linh Hồn cuaÛ ThuÏy An, nhaØ phê bình VuÕ NgoÏc An nhận định trong tờ NhaØ Văn Hiện đaÏi như sau: Một Linh Hồn chiÙnh laØ một tiểu thuyết tình caÛm, taÙc giaÛ ThuÏy An laÏi vốn laØ một nhaØ thơ, HaØn MaÏc Tử đaÕ đem vaØo thi ca VN loØng tin tưởng ở đaÏo Gia Tô với một gioÏng say sưa đầm ấm, ThuÏy An đaÕ xây dựng cho tiểu thuyết của baØ, coÙ những nhân vật tin cậy ở đấng Cứu Thế, ở Ðức Mẹ Ðồng Trinh vaØ sẳn loØng nhịn nhuÏc hy sinh. HaÕy đoÏc baØ diễn taÛ những sự tin tưởng êm đẹp cuaÛ người con gaÙi doØng Thức Ðường:     "Trên baØn thờ ChuaÙ vaØ những baØn thờ nhoÛ chung quanh, vaØi ngoÏn nến le loÙi trong boÙng nửa tối nửa saÙng Ánh nến dập dờn laØm linh động những pho tượng, những bức tranh. Mặt Ðức BaØ như caØng luÙc caØng rầu riÕ thêm vaØ cứ dần dần saÙt xuống mặt Vân, vaØ 2 baØn tay mềm dẽo cuaÛ người thường chắp laÏi nay từ từ rời ra vaØ đang xoa trên caÙi traÙn raÏo rực noÙng bừng cuaÛ Vân. Vân tưởng hiÙt thấy caÙi hơi thở thiêng liêng cuaÛ người vaØ nghe người thiØ thaØo như một cơn gioÙ: "Hỡi con, haÕy đem nỗi đau khổ gởi vaØo loØng ta đây". Vân ngaÕ hẳn đầu, tựa vaØo bức tường maØ bấy giờ Vân mơ maØng thấy ấm ấm như tựa vaØo ngực Ðức BaØ."     Một câu chuyện bắt đầu giữa nguồn an uÛi muôn năm vaØ nỗi đớn đau cực điểm, vaØ VuÕ NgoÏc Phan kết luận: Một Linh Hồn đaÙng kể laØ cuốn tiểu thuyết xuất sắt nhất cuaÛ phuÏ nữ VN từ trước đến nay, taÙc giaÛ đaÕ giầu tưởng tượng, truyện laÏi xây dựng 1 caÙch vững vaØng, chắc chắn.     Thời kyØ NVGP, theo lời khuyên cuaÛ Nguyễn Hữu Ðang, ThuÏy An không lộ mặt trên baÙo, tuy vậy tập taØi liệu cuaÛ nhaØ xuất baÛn Sự Thật coÙ noÙi đến 2 baØi viết cuaÛ baØ tựa đề "BiÙch Xu Va" vaØ "Trường hợp toØng quân cuaÛ thiếu uÙy Lâm". ThuÏy An thường ra vaØo hội nhaØ văn, maÏt saÙt chế độ bần cuØng hoaÙ nhân dân vaØ ThuÏy An liên laÏc, nâng đỡ tinh thần, giuÙp đỡ quần aÙo, tiền baÏc cho văn nghệ sĩ. ThuÏy An coÙ 1 aÛnh hưởng lớn đối với hoÏ. Trong baÛn tự kiểm thaÛo, Lê ÐaÏt viết về ThuÏy An: Mỗi lần ở nhaØ ThuÏy An ra, laØ mỗi lần tôi thấy miØnh taØi gioÛi thêm, oaÙn đaÛng thêm vaØ chaÙn naÛn thêm, loØng tin tưởng vaØo đaÛng cuaÛ tôi mất dần khi ThuÏy An noÙi đến những con người không đất đứng vaØ tôi cuÕng tự hoÛi đất đứng cuaÛ miØnh ở đâu. Không chiÏu đi chiÛnh huấn, ThuÏy An biÏ bắt giam vaØo Hỏa Lò Hà Nội.     Người được nêu tên haØng thứ nhiØ trong vuÏ aÙn NVGP ngay sau ThuÏy An laØ Nguyễn Hữu Ðang với caÙi tựa "Tên quân sư quaÏt mo" với lời buộc tội nặng nề vaØ thô thiển. Nguyễn Hữu Ðang quê quaÙn ở ThaÙi BiØnh, ông tham gia những phong traØo aÙi quốc rất sớm. Trước năm 1942, ông hoaÏt động trong phong traØo truyền baÙ Quốc ngữ. Năm 1942, ông tham gia Văn hoaÙ cứu quốc, ngay từ 1945, Nguyễn Hữu Ðang đã liên laÏc mật thiết với Trần Thiếu BaÛo, sau naØy laØ chuÛ nhaØ xuất baÛn Minh Ðức. Trong thời kyØ toaØn quốc khaÙng chiến, Nguyễn Hữu Ðang tổ chức Thanh Niên Xung phong vaØ sau đoÙ laØm thanh tra biØnh dân hoÏc vuÏ. Ðến năm 1947, Nguyễn Hữu Ðang mới chiÙnh thức vaØo đaÛng. Năm 1951, ông ly khai đaÛng vaØ từ đoÙ khi ở Cầu gỗ, khi ở Hậu hiền, ông lên tiếng đaÛ kiÙch đường lối cuaÛ đaÛng.     Theo lời buộc tội của MaÏnh PhuÙ Tư thì Nguyễn Hữu Ðang laØ linh hồn cuaÛ tờ Nhân Văn, ông tìm tiền, kiếm giấy, thu xếp việc ấn loaÙt vaØ viết baØi, nhưng laÏi kyÙ tên người khaÙc, che lấp những nguồn taØi chiÙnh, những người cung cấp phương tiện bằng hiØnh thức nêu danh những người goÙp tiền in baÙo coÙ một nhân lên gấp mười. Trong baÛn tự kiểm thaÛo, Trần Dần viết về Nguyễn Hữu Ðang: nếu không coÙ Ðang, không ai coÙ thể tập hoÏp anh em được, sẽ không coÙ tham luận những đề nghị gặp trung ương ra baÙo maØ cuÕng sẽ không coÙ tờ Nhân Văn. Nguyễn Hữu Ðang chuÛ trương tranh đấu triệt để vaØ trực tiếp. Nhân lớp hoÏc 18 ngaØy do hội Văn Nghệ tổ chức, ông đoÏc 1 baÛn tham luận nẩy lửa nhằm đaÛ kiÙch đường lối văn nghệ laÕnh đaÏo cuaÛ đaÛng. Nguyễn Hữu Ðang không chiÏu đi chỉnh huấn bị bắt giam vào Hỏa Lò Hà Nội.     Trần Thiếu BaÛo xuất thân trong 1 gia đình giaØu coÙ ở ThaÙi BiØnh. Trần Thiếu BaÛo mở hiệu saÙch Minh Ðức sau trở thaØnh nhà xuất baÛn, trước ở ThaÙi BiØnh đến năm 1954 dời về phố Phan Bội Châu, HaØ Nội. Trần Thiếu BaÛo không theo caÙch maÏng ngay từ đầu vaØ ông coÙ tiếng laØ maÏnh thường quân đối với văn nghệ siÕ. CuØng với Nguyễn Hữu Ðang, Trương Tửu, ông tổ chức lễ kyÛ niệm VuÕ TroÏng PhuÏng khi ấy VTP chưa được vinh thăng như bây giờ. NhaØ xuất baÛn Minh Ðức lợi duÏng chuyện khai thaÙc vốn cổ để taÙi baÛn những saÙch cuaÛ Tự Lực Văn đoaØn như Tiêu Sơn TraÙng SiÕ, v.v... NhaØ xuất baÛn Minh Ðức cuÕng laØ truÏ sở caÙc cuộc hội hoÏp baÙo Nhân văn, in giai phẩm đất Mới. Trần Thiếu BaÛo xuất tiền baÏc giuÙp phương tiện in ấn vaØ phaÙt haØnh.     Ba giaÙo sư đaÏi hoÏc đaÕ tham gia phong traØo NVGP laØ Trương Tửu, Trần Ðức ThaÛo vaØ ÐaØo Duy Anh. CaÛ ba đều bị cất chức vaØ biÏ quaÛn thuÙc gần như suốt đời.     Trương Tửu laØ nhaØ phê biØnh, nhaØ văn, giaÙo sư đaÏi hoÏc vaØ lyÙ thuyết gia. Trương Tửu bước vaØo laØng văn với loaÏt baØi phê bình những taÙc phẩm cuaÛ Tự Lực Văn ÐoaØn trên baÙo Loa, HaØ Nội năm 1935. Ông coØn laØ taÙc giaÛ cuaÛ những tập tiểu thuyết tranh đấu vaØ xaÕ hội. Khi mặt trận dân chuÛ cuaÛ Việt Minh bắt đầu phaÙt động, ông đaÕ viết baØi đaÛ kiÙch mặt trận trên caÙc baÙo Quốc gia vaØ Thời thế.     Trương Tửu tuyên bố "Văn nghệ không laØm chiÙnh trị để giữ sự độc lập cuaÛ triÙ thức". CuØng với Nguyễn Ðức TuØng ông thaØnh lập nhoÙm HaØn Thuyên. NhoÙm HaØn Thuyên theo chuÛ trương cộng saÛn đệ tứ in những saÙch cuaÛ Lương Ðức Thiệp, ThaÙi văn Tam, Nguyễn Tế MyÕ, LyÙ HaÛi Âu vaØ caÙc saÙch cuaÛ Nguyễn BaÙch Khoa, tức Trương Tửu như "Nguyễn Du vaØ Truyện Kiều", "Hai baØ Trưng". NgaØy muØng 10-9-45, Trương Tửu cho xuất baÛn cuốn Tương Lai Văn Nghệ Việt Nam, trong đoÙ ông nhắc đến caÙi hôm nay đen tối vaØ chật hẹp, vaØ mượn lời André Gide khuyên caÙc văn nghệ siÕ haÕy gieo rắt vaØo tâm triÙ moÏi người chất men bất phuÏc toØng vaØ phaÛn khaÙng. Tuy vậy, khi toaØn quốc khaÙng chiến, ông cuÕng đi theo traØo lưu trong 9 năm trời.     Về hoaÏt động cuaÛ Trương Tửu trong thời kyØ NVGP, HoaØi Thanh tố caÙo: "Trong 3 tập giai phẩm liên tiếp, noÙ tức laØ Trương Tửu đaÛ kiÙch thậm tệ vaØo toaØn bộ caÙn bộ đaÛng phuÏ traÙch công taÙc văn nghệ, phuÛ nhận tiÙnh chất MaÙc XiÙt, tiÙnh chất vô saÛn cuaÛ đaÛng" vaØ Bằng SiÕ Nguyên viết: "Tửu đaÕ noÙi giØ khi giaÛng daÏy? Tửu đaÕ vu khống đaÛng laØ hiện tượng tha hóa, trường đaÏi hoÏc coÙ đaÛng triÏ, coÙ đaÛng cuÏ thể vaØ đaÛng trừu tượng. CuÏ thể bao giờ cuÕng coÙ sai lầm, vậy mỗi giai đoaÏn cần coÙ 1 đaÛng mới. Tửu gây yÙ thức thoaÙt ly sự laÕnh đaÏo cuaÛ đaÛng cuÏ thể laØ tấn công vaØo caÙn bộ laÕnh đaÏo cuaÛ đaÛng trong baØi hoÏc. Tửu đề cao quaÙ đaÙng VuÕ TroÏng PhuÏng để noÙi rằng không coÙ đaÛng laÕnh đaÏo, nhaØ văn vẫn viết được những taÙc phẩm coÙ giaÙ triÏ vaØ văn nghệ siÕ coØn saÙng suốt hơn đaÛng, cố vấn cho đaÛng phaÙt hiện vấn đề cho đaÛng biết.     Trần Ðức ThaÛo nổi tiếng về taØi hoÏc, đỗ đầu vaØo trường Normale Superieur ở PhaÙp năm 1936, thaÏc siÕ triết hoÏc. Trong thời kyØ ở PhaÙp, ông cộng taÙc với Jean Paul Sartre tham gia nhoÙm Les temps modernes. Sau naØy ông kiện Sartre về 1 cuốn saÙch viết chung maØ Sartre laÏi không muốn xuất baÛn.     Những năm 44, 45 ông hoaÏt động cho hội Việt kiều theo lời buộc tội cuaÛ PhaÏm Huy Thông. Khi phaÙi đoaØn Việt minh đồng chiếu hộ sang PhaÙp năm 1946, Trần đức ThaÛo đaÛ kiÙch phaÙi đoaØn, cho chiÙnh saÙch ngoaÏi giao cuaÛ Việt Minh laØ đầu haØng vaØ phaÛn bội, vaØ đaÛng cộng saÛn PhaÙp coÙ đầu oÙc đế quốc thực dân. Trần đức ThaÛo chống laÏi hiệp ước sâu bộ 6-3-1946. Năm 1949, taÏi đaÏi hội hoaØ biØnh thế giới ở Paris, Trần Ðức ThaÛo lên tiếng caÛnh caÙo đaÏi biểu Liên Xô vaØ đaÏi biểu PhaÙp laØ phaÛn bội caÙc dân tộc thuộc địa     Năm 1951, Trần Ðức ThaÛo về nước vaØ năm 56, tham gia phong traØo NVGP. Sau khi Nhân văn bị cấm, Trần đức ThaÛo vẫn tiếp tuÏc hoaÏt động, che chở vaØ giuÙp đỡ caÙc sinh viên. Ông mở diễn đaØn tự do ở đaÏi hoÏc để truyền baÙ tinh thần tự do dân chuÛ. Hai baØi viết quan troÏng cuaÛ ông trong thời kyØ NVGP laØ baØi "Nội Dung XaÕ Hội vaØ HiØnh thức tự do" đăng trong giai phẩm muaØ đông, tập 1, năm 1956 lên aÙn những sai lầm trong caÛi caÙch ruộng đất vaØ baØi "Nỗ Lực PhaÙt Triển Tự Do Dân ChuÛ" đăng trên Nhân văn số 3 thaÙng 10-56 được coi như một đề cương tranh đấu cho tự do dân chuÛ cuaÛ nhoÙm NVGP. Trần Ðức ThaÛo viết: "CaÙi tự do maØ hoÏ tức laØ những người lao động triÙ thức vaØ chân tay muốn phaÙt triển laØ tự do cuaÛ toaØn dân phê biØnh laÕnh đạo. CaÙi tự do đoÙ laØ quyền cuaÛ người công dân đaÕ được hoaØn toaØn công nhận vaØ baÛo đaÛm trong chế độ ta. Tự do không phaÛi laØ caÙi giØ coÙ thể ban ơn. Người triÙ thức hoaÏt động văn hoaÙ cần tự do như khiÙ trời để thở, coÙ tự do thiØ mới đẩy maÏnh được saÙng taÙc văn nghệ, nghiên cứu khoa hoÏc, caÛi tiến kyÕ thuật. PhaÙt triển tự do laØ nhu cầu thiết thân đồng thời laØ nhiệm vuÏ số 1 cuaÛ người triÙ thức cuÕng như cuaÛ toaØn dân. HiØnh thức tự do laØ tự do caÙ nhân, caÙ nhân phuÏc toØng tập thể nhưng tập thể cuÕng phaÛi coÙ caÙ nhân xây dựng. Xét đến tình hình thế giới mới đây, lyÙ tưởng tự do caÙ nhân laÏi laØ lyÙ tưởng cuaÛ những ngaØy tiến tới, lyÙ tưởng cuaÛ chuÛ nghiaÕ cộng saÛn bây giờ đến bắt đầu trở thaØnh 1 thực tế liÏch sử ở Liên Sô", kyÙ tên Trần đức ThaÛo.     HoÏc giaÛ ÐaØo Duy Anh đoÙng goÙp tiếng noÙi cuaÛ mình trong Giai phẩm muaØ Thu tập 3 năm 1956 với baØi "Muốn phaÙt triển hoÏc thuật", nội dung phân tiÙch những sai lầm trong nguyên tắc duØng chiÙnh triÏ để laÕnh đaÏo hoÏc thuật. Ông viết: "Sự xâm phaÏm cuaÛ những caÙn bộ chiÙnh triÏ vaØo điaÏ haÏt chuyên môn, cố nhiên laØ rất trở ngaÏi cho công taÙc chuyên môn, nhất laØ công taÙc nghiên cứu khoa hoÏc. CaÙi điều kiện không thể thiếu được để cho hoÏc thuật phaÙt triển laØ tự do tư tưởng, tự do thaÛo luận. Tôi chiÛ muốn nhấn maÏnh 2 hiØnh thức haÏn chế tự do tư tưởng taÙc haÏi nặng nhất đối với hoÏc thuật laØ bệnh giaÙo điều vaØ biến chứng cuaÛ noÙ laØ bệnh suØng baÙi caÙ nhân. Ở nước ta thiØ caÙc bệnh giaÙo điều vaØ suØng baÙi caÙ nhân laÏi coØn trầm troÏng hơn khiến người ta vô luận baØn về vấn đề giØ cuÕng đều phaÛi bắt đầu dẫn những đề aÙn cuaÛ Marx, Angel va Lenin, hoặc những yÙ kiến cuaÛ Stalin hay caÙc laÕnh tuÏ khaÙc. Bệnh giaÙo điều vaØ bệnh suØng baÙi caÙ nhân laÏi dẫn thẳng đến caÙi tệ tư tưởng độc tôn, hễ thấy ai coÙ yÙ kiến giØ vượt ra ngoaØi nhưng công thức cuÕ, những khuôn khổ sẳn coÙ thiØ người ta chuÏp ngay cho những caÙi muÕ dễ sợ như danh hiệu "caÛi biến chuÛ nghiaÕ" chẳng haÏn để bịt mồm, bịt miệng người khaÙc.     Tư tưởng không tự do thiØ không thể tự do thaÛo luận được, mặc dâuØ không ai cấm tranh luận, caÙc nhaØ laÕnh đaÏo vẫn thường noÙi nên mở rộng tranh luận, nhưng trong thực tế thiØ sự tranh luận đaÕ biÏ thuÛ tiêu từ gốc rồi. Nghiên cứu hay nghiÏ luận 1 vấn đề giØ, người người chiÛ nơm nớp lo sợ, không khéo thiØ trật ra ngoaØi đường lối tư tưởng chiÙnh thống độc tôn. Ðối với những người ấy công taÙc hoÏc thuật trở thaØnh troØ xiếc leo giâyÏ. Con đường hoÏc thuật phaÛi laØ con đường caÙi thênh thang cho moÏi người tự do đi laÏi chứ không phaÛi laØ sợi dây căng cho người laØm xiếc. PhaÛi trừ boÛ những bệnh giaÙo điều vaØ suØng baÙi caÙ nhân để traÛ laÏi tự do cho hoÏc thuật. Hết phần 2