Chúng tôi xin trích chép nguyên văn lời phỏng vấn trên nhằm cống hiến đến toàn thể bạn đọc:

           Lời mở đầu của ông Lĩnh Nguyên.

           Kính thưa quý vị thính giả!

           Như quý vị đã biết, trong những ngày gần đây, tin tức về thầy Thích Thái -Hòa không được chính quyền Việt Nam cho phép đi dự Hội Nghị Thượng Ðỉnh Hòa Bình Thế Giới tại New York, do Liên Hiệp Quốc tổ chức vào ngày 28/08/2000, đã được các cơ quan truyền thông và báo chí khắp nơi loan tải. Ðặc biệt hôm nay, chúng tôi trực tiếp phỏng vấn Thượng Tọa Thích Thái Hòa là Giáo thọ Tổ Ðình Từ -Hiếu, là Tổng Thư Ký Tăng Ðoàn Thừa Thiên- Huế, là Giám đốc chương trình Từ Thiện Xã Hội Hiểu và Thương do Thiền Sư Thích Nhất Hạnh chủ trương.

Kính mời quý vị theo dõi!

Ông Giám đốc Lĩnh Nguyên:

 Kính thưa quý vị, đường dây bên kia (VN) là Thượng Tọa Thích Thái Hòa, kính xin Thầy gởi lời chào đếùn quý thính giả của Ðài T.N.N.T, cũng như quý  Phật tử đồng hương tại Hải ngoại, thưa Thầy.

Thượng Tọa Thích Thái Hòa:

           Vâng, chúng tôi xin chào anh Lĩnh Nguyên và quý vị ở trong Bản đài T.N.N.T, gởi lời thăm hỏi đến quý vị và cầu nguyện Tam Bảo gia hộ cho tất cả quý vị dồi dào sức khỏe, vững tâm chánh niệm, vững niềm tin để phụng sự Chánh pháp, phụng sự quê hương dân tộc, và rộng ra nữa là hết thảy mọi người.

Ông G.Ð Lĩnh Nguyên:

 Thưa Thầy, trước khi đi vào buổi Hội luận hôm nay, câu hỏi thứ nhất mà con muốn xin Thầy cho biết: Như con được biết tại Thừa Thiên- Huêá, UBND Tỉnh đã có những hành động mạ lỵ Hòa Thượng Thích Như Ðạt, trú trì chùa Long Quang, thị trấn Tứ Hạ, huyện  Hương Trà về vấn đề bờ kè trên sông Bồ, thuộc khuôn viên chùa đã làm cho đồng bào Phật tử phẩn nộ.  Thầy nghĩ như thế nào về hành động này?

T.T. Thích Thái Hòa:

           Vâng, theo thư Nhận định và Kiến nghị của Hòa Thượng Thích Thiện Hạnh, thay mặt Tăng Ðoàn Thừa Thiên- Huế, gởi các cấp lãnh đạo chính quyền Thừa Thiên- Huế, đề ngày 11/ 07/2000, Ngài Hòa Thượng Thiện Hạnh đã nhận định rằng: Hòa thượng Thích Như Ðạt cũng như Tăng chúng và Phật tử chùa Long Quang, kè bờ của chùa, nhằm mục đích chống lũ lụt xói lở để bảo vệ chùa, bảo vệ tài sản và cơ sở Phật giáo, đồng thời cũng làm nơi di dưỡng đời sống Tâm linh của Phật tử ba huyện phía Bắc Thừa Thiên, chứ không phải với mục đích như chính quyền Thừa Thiên nói rằng:" Lấn đất công, chiếm mặt nước, xây dựng trái phép làm thay đổi dòng chảy, gây xói lở ảnh hưởng đến môi trường sinh thái, gây thiệt hại tài sản và đe dọa tính mạng nhân dân", như Văn thư số 224/ TBUB đề ngày 20/05/2000, do ông Nguyễn Xuân Ty, chánh văn phòng UBND huyện Hương Trà ký, gởi ông Lê Như Ðạt ( Tức Thích Như Ðạt) Trú trì chùa Long Quang, Thị trấn Tứ Hạ. Ðiều này đã nói lên sự bức xúc của Tăng Ðoàn cũng như Tăng Ni Phật tử tại Thừa Thiên- Huế. Do đó, Hòa Thượng Thiện- Hạnh đã có Kiến nghị gởi lên chính quyền để nói lên sự thật là Hòa Thượng Như Ðạt và Tăng chúng cũng như Phật tử chùa Long Quang kè bờ là để bảo vệ chùa chứ không có ý lấn đất, trên thực tế là bờ kè đó nằm ở trên vùng đất của chùa mà không hề lấn đất sông Bồ.

Ông G.Ð Lĩnh Nguyên:

          Thưa thầy, ngoài ra những ngày gần đây, Ðài truyền hình Huế cũng như Ðài phát thanh Huế đã đả kích Hòa Thượng Như Ðạt trú trì chùa Long Quang một cách rất là trơ trẽn. Trong lúc đó theo một vài nguồn tin lân cận tại Huế, cũng như một số bà con sống tại Thị trấn Tứ Hạ cho biết: Nguyên nhân nêu trên là do sự tranh giành đất đai của ông phó Bí Thư Tỉnh Ủy Thừa Thiên, ông cán bộ này đã cậy chức cậy quyền để áp bức Hòa Thượng trú trì chùa Long Quang. Thưa thầy, với tư cách là Tổng thư ký của Tăng Ðoàn tại Huế, Thầy có những suy tư gì về Ông phó Bí Thư Tỉnh Ủy này?

T.T. Thích Thái Hòa:

           Vâng, chúng tôi sau khi nghe trên Ðài truyền hình đưa tin" Cuộc sống quanh ta" đã không những xúc phạm đến cá nhân Hòa Thượng Thích Như Ðạt mà còn xúc phạm đến giáo lý của đức Phật. Trên đài truyền hình của Thừa Thiên- Huế, với chuyên mục" Cuộc sống quanh ta" đã đưa đi đưa lại nhiều lần, có tính cách bôi nhọ Phật giáo bằng cách nói rằng: Giáo lý của đức Phật là Từ Bi Hỷ Xả vị tha, mà ông Lê Như Ðạt lại lấn đất đai. Chúng tôi cho việc truyền thanh, truyền hình như vậy tức là xúc phạm đến Ðạo lý cao quý của đức Phật mà hàng chục triệu người Việt Nam đã có tín ngưỡng, đã tôn thờ. Do đó, Tăng Ðoàn Thừa –Thiên - Huế đã có thư  Kiến nghị gởi lên lãnh đạo các cấp chính quyền phản đối về việc này.

Ông G.Ð Lĩnh Nguyên:

 Gần đây, một vài nguồn tin cho biết, Ty Thông Tin Văn Hóa Tỉnh đã kết hợp với Công Ty Du Lịch Tỉnh Thừa Thiên, dự định sẽ đứng ra tổ chức bán vé để thu tiền du khách đến viếng chùa Linh Mu,ï thu ngân sách cho UBND Tỉnh Thừa -Thiên. Thưa thầy, nếu việc làm này được thực hiện thì Tăng Ðoàn Phật giáo Thừa - Thiên sẽ làm gì ? Vì chùa là cửa Phật rộng mở thì không có một lý do gì người đến chùa phải nộp thuế, và người hưởng này lại là chính quyền phải không, thưa Thầy ?

T.T. Thích Thái Hòa:

Vâng, chúng tôi đã nhận được một lá thư của Cư sĩ Tâm Quang -Nguyễn Ðình Trí đề ngày 20/07/2000, gởi văn phòng GHPGVN Tỉnh Thừa Thiên ở chùa Từ Ðàm, các Cơ quan Ban ngành Chức năng, các nhà Trí thức, và quý thầy chùa Linh Mụ. Vào ngày 19/07/2000 anh Trí đã nghe anh Vinh Ðội Trưởng Ðội Bảo Vệ Di Tích chùa Linh Mụ nói với mấy anh em Phật tử có mặt trong khuôn viên chùa rằng: Phải bán vé vào tham quan chùa, mới có tiền bù lỗ cho những công trình đang tu sửa của chùa. Cũng từ nơi sự kiện này, đã tạo ra nguồn dư luận phản ứng của Tăng Ni Phật tử Thừa Thiên- Huế về việc làm của chính quyền địa phương, dự định bán vé tại chùa Linh Mụ. Tuy nhiên, sau khi dư luận phản ứng như vậy, thì chính quyền Thừa Thiên- Huế đã cho người lên gặp Thượng Tọa Thích Trí Tựu trú trì chùa Linh Mụ, và đã báo cho Thượng Tọa Trí Tựu biết rằng đó là dư luận thôi, còn trên thực tế điều này không thể xảy ra. Bởi vì, họ là những vị lãnh đạo chính quyền chắc chắn họ phải biết rằng truyền thống của Phật giáo Huế là một truyền thống đã ăn sâu vào tâm khảm, xương tủy, nếp sống, nếp nghĩ của nhân dân Thừa Thiên nói riêng và cả nhân dân Việt Nam nói chung. Và những Nhà lãnh đạo chính quyền, họ cũng phải nhận ra rằng, dù họ có muốn hay không muốn chăng nữa, họ vẫn thấy được Ðất nước Việt Nam là một Ðất nước mà nền văn hóa đạo đức Phật giáo, tín ngưỡng Phật giáo đã góp công chung sức xây dựng Ðất nước này suốt chiều dài lịch sử hơn hai ngàn năm, và đã chia vui cộng khổ, khi thăng khi trầm cùng với dân tộc, do đó họ đã lắng nghe ý kiến của Tăng Ni Phật tử, lắng nghe tiếng nói của quần chúng phản ứng về việc này. Bởi thế, chúng tôi hy vọng rằng việc bán vé ở chùa Linh Mụ sẽ không bao giờ xảy ra. Bởi vì, chùa mà bán vé tức nhiên biến chùa trở thành một Cơ quan kinh doanh, đã biến cơ sở Tôn giáo trở thành một thương trường, và như vậy không gì đau thương cho bằng và không gì phản bội Ðạo lý truyền thống Tổ tiên của chúng ta cho bằng.

Ông G.Ð Lĩnh Nguyên:

Thưa thầy, vừa rồi là những câu hỏi của con có liên quan đến vấn đề Phật sự tại Tỉnh Thừa Thiên. Ðể trở lại vấn đề đi dự Hội Nghị của Thầy, chính quyền Việt Nam không cho Thầy đi tham dự Hội Nghị Thượng Ðỉnh Hòa Bình Thế giới Thiên niên kỷ tại New York vào ngày 28/08/2000 vừa qua. Thưa thầy, theo Hiến pháp của nước CHXHCNVN quy định mọi người dân đều có quyền tự do đi lại, tự do hội họp và tự do hành đạo theo Tôn giáo của mình, nhưng họ lại không cấp hộ chiếu cho Thầy đi tham dự Hội Nghị, Thầy có thể cho quý thính giả Ðài phát thanh Tiếng Nói Nước Tôi, cũng như quý đồng bào Phật tử Hải ngoại biết như vậy có phải là mỵ dân không, thưa thầy?

T.T. Thích Thái Hòa:

Chúng tôi không nghĩ rằng chính quyền là mỵ dân, nhưng chúng tôi nghĩ rằng tại Việt Nam khả năng thực hiện Dân chủ đang còn yếu kém, nghĩa là con người muốn đi tới Thể chế Dân chủ, nhưng lại không có khả năng hiểu về Dân chủ, có thể người ta chỉ có ý niệm về Dân chủ, nhưng chưa có khả năng thể hiện về hành vi Dân chủ, do đó mới đưa đến tình trạng như vậy, như trong trường hợp vừa xảy ra đối với tôi.

Ông G.Ð Lĩnh Nguyên:

Thưa Thầy, con vừa nhận được bản Kiến nghị tám điểm của Thầy gởi cho chính quyền Ðảng Cộng Sản Việt Nam, Chính quyền Việt Nam đã vi phạm Hiến Pháp của họ cũng như đã vi phạm trắng trợn quyền làm người của Công pháp Quốc tế. Ðây là một  việc làm mà Thầy đã vì đạo Pháp và Dân tộc. Vậy, thầy có sợ chính quyền Việt Nam dùng uy quyền để trù dập hoặc bắt bớ giam cầm Thầy, như quý thầy Trí Tựu, thầy Hải Tạng, thầy Tuệ Sỹ, thầy Không Tánh và một số quý thầy khác mà con không tiện nêu ra ở đây?

T.T. Thích Thái Hòa:

Vâng, khi chúng tôi làm việc gì, chúng tôi đã suy nghĩ kỹ, và chúng tôi thấy rõ hậu quả sẽ xảy ra. Cuộc đời tu tập của chúng tôi không nhắm tới danh lợi, không có tham vọng chính trị, chúng tôi chỉ được muốn nói lên sự thật để cho những người lãnh đạo Quốc gia thấy được vấn đề và có thể thay đổi cách nhìn, nhằm có chính sách đúng đắn, có những tâm hồn khoan hòa để lãnh đạo Quốc gia. Do đó, chúng tôi cũng không sợ bất cứ ai trù dập chúng tôi. Chúng tôi tin tưởng rằng, chúng tôi đang đi đúng với con đường của Thánh Ðạo, chúng tôi đang đi đúng những gì mà chư Phật, chư Tổ và các bậc Tôn Túc đã hướng dẫn chúng tôi. Vì vậy, chúng tôi không sợ bất cứ một sự đe dọa nào từ bên trong cũng như bên ngoài. Và chúng tôi  nghĩ rằng: Sợ hãi đã làm mất hạnh phúc con người; sợ hãi đã làm cho con người yếu đuối trước sự thật; sợ hãi làm cho con người chùn bước trước tất cả những nghĩa cử cao đẹp, không sống cho mình mà sống người, không sống cho mình mà sống cho chân lý, không vì mình mà vì người quên thân. Ðiều đó đã nói lên trong lịch sử dựng Nước và giữ Nước của các bậc Tiền bối và sự đóng góp của các bậc Tăng sĩ qua các Thời đại trên Ðất nước của chúng ta. Chúng tôi cũng như các anh em đều có ý hướng cao đẹp đó, để chúng ta tiếp tục sứ mệnh giữ Nước và dựng Nước, phát huy đạo đức truyền thống của dân tộc chúng ta đó là đạo đức Phật giáo.

Ông G.Ð Lĩnh Nguyên:

Thưa thầy, tại sao Thầy không tham gia GHPGVN ?

T.T. Thích Thái Hòa:

Bởi vì, Giáo Hội này có xu hướng chính trị và mang tính Thời đại chứ không mang bản chất đích thực của Phật giáo; điều này chúng tôi không phải chụp mũ, mà chúng tôi nói có căn cứ. Nếu chúng ta nhìn vào Hiến chương của GHPGVN, ngay từ lời mở đầu, chúng ta đã thấy GHPGVN là thành viên đáng tin cậy của Mặt Trận Tổ Quốc Việt Nam, như vậy một Giáo Hội đã trở thành tay sai hay là công cụ của thế lực chính trị, mà chính trị là nhất thời, đạo lý thì  vĩnh cửu muôn thuở. Bản thân chúng tôi đi tu là nhắm tới cái vĩnh cửu, chứ không nhắm tới cái tạm thời, bởi vậy mà chúng tôi không tham gia GHPGVN (Giáo Hội do Nhà nước dựng lên từ năm 1981).

Ông G.Ð Lĩnh Nguyên:
          Thầy có thể cho quý thính giả của Ðài phát thanh Tiếng Nói Nước Tôi cũng như quý đồng bào Phật tử ở Hải ngoại biết về sự sinh hoạt của GHPGVNTN hiện ở Quê nhà như thế nào không?

T.T. Thích Thái Hòa:

Sự sinh hoạt của GHPGVNTN tại Quê nhà hết sức hạn chế, nghĩa là bất cứ vị Tăng sĩ nào, hay một Cư sĩ Phật tử nào nhiệt tình với GHPGVNTN, cũng như nhân danh GHPGVNTN để hành đạo thì tức khắc bị chính quyền gây khó khăn, trở ngại. Vừa rồi, chúng tôi đã nhận được Văn thư số 2023 của Ban Hướng Dẫn Gia đình Phật tử Trung Ương, đề ngày 25/06/2000 có cho chúng tôi biết rằng là anh Nguyên Tín -Nguyễn Châu, Trưởng Ban Hướng Dẫn GÐPTW đã bị Công An Tỉnh Lâm Ðồng và TP Ðà Lạt mời lên trụ sở Công An Phường làm việc về nội dung mà Ban HDTW đã thực hiện trong Lễ hiệp kỵ GÐPTVN ngày 07/03 Canh Thìn, tại Tu viện Quảng Hương Già Lam, Sài Gòn về vấn đề Thọ Cấp khai khóa trại Huấn luyện viên; như vậy là Phật sự, sinh hoạt tại Việt Nam không có thuận lợi cho lắm. Tuy nhiên, ngay cả GHPGVN do Nhà Nước dựng lên cũng phải được phép của Nhà Nước, phải được sự chỉ đạo của Ban Tôn Giáo Chính Phủ mới thực hiện được những điều mà họ cho phép, chứ không thể có chủ quyền tự vạch ra hướng đi cho Tăng Ni Phật tử Việt Nam. Và ngày 05-06-07/2000 vừa qua, tại chùa Phú Sơn, xã Tam Mỹ, tỉnh Quảng Nam , chúng tôi vào đó để hướng dẫn khóa tu tập chánh niệm cho Phật tử, nhưng bị chính quyền các cấp tại Tỉnh Quảng Nam gây khó khăn, trở ngại và cuối cùng đã buộc T.T Trú trì Thích Thông Chánh phải giải tán. Và ngày 29/08/2000, cũng tại chùa Phú Sơn, xã Tam Mỹ, huyện Núi thành, tỉnh Quảng Nam, quý thầy hướng dẫn một khóa tu cho hàng cư sĩ Phật tử nhưng cũng bị chính quyền ba cấp tỉnh Quảng Nam, huyện Núi thành và xã Tam Mỹ gây khó khăn và cũng buộc T.T Trú trì phải giải tán. Như vậy, vấn đề Tự do Tín ngưỡng tại Việt Nam là hết sức hạn chế.

Ông G.Ð Lĩnh Nguyên:

Thay mặt cho quý thính giả của Ðài phát thanh Tiếng Nói Nước Tôi và quý đồng bào Phật tử Hải ngoại, xin cảm ơn Thầy đã giành thời gian quý báu cho cuộc Hội đàm này, và xin Thầy gởi lời chào đến Ðài phát thanh Tiếng Nói Nước Tôi và đồng bào Phật tử Hải ngoại đang lắng nghe cuộc phỏng vấn này.

T.T Thích Thái Hòa:

          Qua làn sóng điện của đài Tiếng Nói Nước Tôi, và qua sự phỏng vấn của anh Lĩnh Nguyên Giám đốc Bản đài Hải ngoại tại Hoa Kỳ, chúng tôi xin gởi lời thăm viếng chào hỏi đến toàn thể nhân viên trong Bản đài, và thăm viếng chào hỏi tất cả đồng bào Phật tử đang sinh hoạt trên tất cả các nước tại Hải ngoại. Chúng tôi ở quê hương, chúng tôi sẽ làm bất cứ những gì có thể làm được, để giữ gìn một nền văn hóa trong sáng, một nền tín ngưỡng tinh anh, một nền đạo đức cao đẹp. Và chúng tôi mong quý vị ở nơi Quê người cũng đem nền văn hóa cao đẹp của dân tộc ta, tín ngưỡng cao đẹp của dân tộc ta, đạo đức cao đẹp của dân tộc ta, truyền bá và giới thiệu khắp nơi bè bạn Năm châu trên trường Quốc tế. Chúng tôi nghĩ rằng, chúng ta không cần phải nói nhiều mà chúng ta phải thể hiện đời sống thực sự có văn hóa, đời sống có tín ngưỡng, đời sống có đạo đức, đời sống được thấm nhuần bởi đạo lý giác ngộ của chúng ta. Bằng đời sống đó, chúng ta mới có khả năng chuyển hóa những người chung quanh chúng ta, và chúng ta trả lời một cách hùng hồn đối với tất cả những ai đang ngộ nhận chúng ta. Là Phật tử, chúng ta luôn luôn thể hiện tâm Từ Bi, lòng Hiếu kính, đức tính khoan dung với những ai không hiểu chúng ta. Chúng ta tìm đủ mọi cách để đánh thức Phật tính ở nơi họ dậy, và chúng ta cùng bên nhau để đối thoại, để chia xẻ, để cùng nắm tay nhau xây dựng Ðất Nước, xây dựng thế giới con người ngày một tốt đẹp hơn; và chúng ta cùng nhau bảo vệ được môi trường sinh thái để giúp cho chúng ta, cũng như tất cả mọi người và mọi loài đang có mặt trên trái đất này được sống an lạc và thảnh thơi.

                             Xin chào quý vị ở trong Bản đài!

                             Xin cảm ơn anh Lĩnh Nguyên và cảm ơn đồng bào Phật tử Hải ngoại cũng như nhân dân ở trên khắp thế giới đang lắng nghe những gì mà chúng tôi gởi gắm đến quý vị.

                             Trân trọng kính chào tất cả.

          Ông Giám đốc Lĩnh Nguyên:

                             Dạ, xin cảm ơn Thầy.

                                                       Thái Tuệ và Thanh Lam ghi.