Những ngày 30 tháng 4

Trần Trung Việt

30/4/1975 – Có lẽ là vài hôm trước đó. (Hàm Tân "mất" trước Sài Gòn). Có tiếng đạn nổ lớn phía đồn công binh. Tiếng trực thăng gầm rú trên nóc nhà. Người lớn nói với nhau, “họ hủy đồn”. Mẹ tôi chuẩn bị quang gánh. Con Bé nhỏ, 3 tuổi, ngồi một đầu. Đầu kia vài thứ lỉnh kỉnh. Đêm tối. Mẹ tôi, một tay mẹ dẫn thằng Khánh, 5 tuổi, quảng gánh theo đoàn người đi ra phía biển. Tôi lẽo đẽo chạy theo. Tiếng nạn vẫn nổ lớn phía đồn công binh.

Rất lâu sau này tôi hỏi, “lúc đó mình chạy đi đâu vậy mẹ?”. Mẹ tôi cười, “thì thấy bà con chạy mình cũng chạy theo thôi, chứ biết chạy đi đâu”. Không biết ai dẫn đoàn người đó, chỉ biết họ đi theo bước chân nhau trong đêm tối, và tôi đi theo bước chân của mẹ, thảng hoặc giật mình vì tiếng đạn nổ quá lớn.

Ký ức tôi về cái đêm hãi hùng đó chỉ còn lại bấy nhiêu.

Dọc quốc lộ 1: “Bà con chạy mình cũng chạy theo thôi, chứ biết chạy đi đâu”
Nguồn/Ảnh: © Dirck Halstead
Rạng sáng hôm sau, tiếng đạn nổ phía đồn công binh đã dứt. Có mấy chiếc xe “ríp” treo cờ xanh-đỏ-sao vàng chạy qua trước ngõ. Người lớn nói với nhau, “Việt Cộng đó”.

Vài hôm sau nữa, thằng bạn bên nhà chạy qua rủ đi “sinh hoạt thiếu nhi”. Hắn hát nghêu ngao, hơn ba mươi sau tôi vẫn nhớ tiếng hắn hát nghêu ngao, “như có bác Hồ trong ngày vui đại thắng...”.

Lúc đó tôi 7 tuổi.

Một hôm, ít lâu sau đó, thằng Hùng chạy sang nhà mếu máo, “ba tao bị du kích bắt đi rồi”. Hơn năm năm sau ba thằng Hùng mới trở về. Hắn chết trước đó ít lâu. Chết đuối dưới Bàu Tràm ngoài biển trong một ngày đám trẻ con ở trường đi lao động xa. Ba thằng Tuấn tự tử trước khi bị du kích đến dẫn đi.

Rồi hàng tuần, mấy thầy cô ở trường hướng dẫn bọn trẻ con chúng tôi đi hàng hai, dọc theo những con đường làng, hét bể phổi, “Đảng Cộng sản Việt Nam quang vinh muôn năm! Muôn năm, muôn năm, muôn năm!”. Thằng nào học giỏi được cầm cờ.

Rồi mấy dì thường đến nhà tôi họp “phụ nữ thôn”. Năm, sáu dì đứng quanh chiếc bàn nhỏ. Không có cờ xanh-đỏ, không có ảnh bác, không có du kích, không cho chủ tịch các loại. Chỉ có mấy dì, áo quần tất tưởi sau một ngày lam lũ trên rừng, đứng nghiêm trang cùng nhìn về phía vách lá. Tiếng dì Thanh, hội trưởng, còn văng vẳng trong đầu tôi, “chào cờ…chào! một phút mặc niệm để tưởng nhớ bác hồ và các chiến sĩ…”.

Hai năm sau, con Bé chết. Bị suyễn. Mẹ tôi đi làm mướn suốt ngày. Nó ở nhà với hai thằng anh ham chơi. Tối hôm đó mẹ về thì nó đã quá yếu. Không có thuốc. Bệnh viện huyện ở xa. Gần nửa đêm thì nó tắt thở.

Mẹ tôi dắt ba đứa con chạy giặc vào nam năm 72. Gia đình thất lạc. Khi những chuyện này xảy ra với chúng tôi ở trong nam thì ba tôi đã ở trong trại cải tạo ngoài trung. Lần kế tiếp tôi gặp ông thì khi đó tôi đã 15 tuổi. Ông ra tù, lần hỏi người quen rồi lặn lội vào nam tìm vợ con. Một buổi chiều tôi đi học về, thấy có một người mà tôi gặp giữa đường hồi sáng đang ngồi trước sân. Mẹ tôi nói, “ba con đó”. Tôi nhớ là mình đã òa lên khóc.

30/4/1985 – Toàn bộ học sinh trường Trung học Hàm Tân tập trung về sân vận động huyện để tham dự lễ kỷ niệm 10 năm “giải phóng miền nam”. Lớp 11B4 của tôi ngồi phía sau, xa khán đài. Điều duy nhất còn sót lại trong đầu tôi về cái ngày trọng đại hôm đó là cái bím tóc của một người bạn gái ngồi xa xa phía bên kia. Cái bím tóc cứ đung đưa. Và một nụ cười không quên được.

30/4/1995 – Hội Thân hữu Người Việt Pittsburgh tổ chức lớn 20 năm ngày Quốc hận. Có các đài truyền hình thành phố đến đưa tin, phỏng vấn. Tôi đến sớm để phụ việc với ban tổ chức rồi, khi chương trình bắt đầu, giấu mình trong một góc nhỏ của hội trường, nhìn chăm chăm tấm biển đen với dòng chữ trắng “30/4 Ngày Quốc hận”. Đến Mỹ đã vài năm, nhưng đó là lần đầu tiên tôi ý thức được sự nghiêm trọng của ngày 30/4 đối với người Việt ở Mỹ.

30/4/2001 - Hội Thân hữu Người Việt Pittsburgh tổ chức thường niên kỷ niệm ngày 30/4. Tấm biển “quốc hận” từ lâu đã không còn. Không ai nhắc, cũng không ai nhớ là nó đã biến đi lúc nào. Trịnh Công Sơn mất vài tuần trước đó. Trong phần ca nhạc, tôi hát “Một cõi đi về”. Có tiếng phản đối phía ngoài cửa. Buổi chiều, chú T. gọi điện đến nhà mắng “sao lại hát những bài hát đó vào ngày này?”. Cái vô tình của kẻ đi sau thường làm đau người đi trước.

30/4/2007 – Ba mươi hai năm. Thằng bé, ngày trước theo chân mẹ trong đoàn người chạy giặc đêm cháy đồn, nay đã lớn. Hắn hiểu được vài chuyện, nhớ vài chuyện, kể cả chuyện không muốn nhớ, không muốn bị ám ảnh như những chuyện từ cái ngày 30/4 xưa xa đó.

Đối với hắn, với đám bạn ấu thơ của hắn, 30/4 đơn giản chỉ là một ngày gợi nhớ những ký ức không vui của những năm tháng cũ.

Nhưng đó chỉ là đối với hắn và bạn bè của hắn.

Đối với nhiều thế hệ trước hắn, 30/4 vẫn là một ám ảnh của vinh quang và tủi nhục. Như một nhân chứng của lòng người ly tán, 30/4 được gọi bởi nhiều tên, kiêu hãnh như “Ngày Thống nhất đất nước”, ngạo mạn như “Ngày giải phóng miền Nam”, hay tủi nhục như “Ngày Quốc hận”, “Ngày mất nước”, bất lực như “Ngày cộng sản cưỡng chiếm miền nam”. Đó là một ngày mà kẻ chiến thắng trở về với thói huênh hoang, và người bại trận sống lại với nỗi đau bức tử.

Trần Trung Việt — Ảnh: DCVOnline
Thế hệ của tôi không chiến thắng cũng không chiến bại. Chúng tôi chỉ thừa hưởng một gia sản tan nát từ những hận thù, những nhầm lẫn của những người đi trước. Không phải để huênh hoang, không phải để buồn tủi, 30/4 của chúng tôi chỉ là một dịp để nhìn lại mình, nhìn lại bạn bè mình, nhìn lại từng cuộc đời, từng nỗi đau để hiểu, để chia sẻ, để tìm về.

Tôi đã kể xong câu chuyện 30/4 của mình. Nào mời bạn. Trong phần ý kiến bạn đọc như thường lệ, xin hãy kể cho nhau nghe những câu chuyện 30/4 của bạn.

Pennsylvania, 30/4/2007



Trích DCVOnline