Chất lượng kế

(Chuyện về một cái máy lạ ở Viện Khoa Học... giả tưởng)

 Tôi có một người bạn công tác ở phòng thí nghiệm Viện Khoa Học... giả tưởng. Anh ta vừa gửi cho tôi một cái máy do viện này sản xuất thử. Máy gọi là “Qualimetrum”, tạm dịch là “chất lượng kế”, dùng để đo lường chất lượng.
Máy có hình dạng như một gói thuốc lá, cách xử dụng rất đơn giản. Muốn đo, chỉ cần đưa máy đến gần sản phẩm và bấm nút. Nếu sản phẩm chưa đạt chất lượng, hàng dỏm, hàng phục chế... máy sẽ rung lên một tiếng chuông. Chất lượng càng tồi thì chuông kêu càng to. Máy có thể phát hiện sự giả trá trong mọi sản phẩm, từ một vài gam vi lượng hóa chất đến một vài chục nghìn tấn khối lượng nguyên vật liệu xi măng, sắt, thép... trong những công trình hiện đại như cao ốc, cầu đường, đê đập... Vượt khỏi cảnh giới này thì ngoài tiếng chuông rung (chưa biết lớn cỡ nào) máy còn phát tín hiệu đèn đỏ để báo động.
Nhận được chiếc máy, tôi thú vị lắm. Trước tiên đem kiểm nghiệm một loại đồ dùng trong nhà như bếp điện, bóng đèn, quạt máy, xe đạp, phích nước... Rồi đến xà bông, bột giặt, kem đánh răng, bột ngọt, xì dầu, nước mắm... Khá nhiều sản phẩm được máy đáp lại bằng một tiếng “reng” ra điều chế nhạo.
Tôi xách máy đi dạo phố, qua một số cửa hàng mậu dịch, bách hóa, những chợ đứng, chợ ngồi... Thỉnh thoảng máy lại kêu reng reng như bản hòa tấu của loài dế. Vào một cửa hàng thuốc Tây loại nhập, máy kêu như rên rỉ. Có lúc đang đi đường, bỗng máy rùng mình như bị điện giật. Thì ra bên đường có một công trình đang xây dựng.
Tôi nghĩ chiếc máy quý báu thế mà ở trong tay tôi thì không phát huy được tính vạn năng của nó, bèn đem giới thiệu với một cơ quan kiểm nghiệm. Cơ quan này có cả ngàn mặt hàng mẫu do các cơ sở sản xuất gửi đến. Điều đáng nói là cũng những mặt hàng này mà khi kiểm nghiệm những lô hàng bày bán trên thị trường thì máy kêu reng reng còn ở đây máy chỉ toàn phát những tín hiệu màu xanh. Chưa bao giờ tôi thấy máy phát những tín hiệu xanh đẹp mắt đến thế.
Các chuyên viên cơ quan kiểm nghiệm khen chiếc máy tinh xảo. Nhưng tôi gạ bán thì họ lắc đầu trả lời:
- Những mặt hàng này không cần kiểm nghiệm chúng tôi cũng dư biết là đạt hoặc vượt tiêu chuẩn chất lượng. Ai dại gì gửi hàng xấu, hàng dỏm đến đây?
Tôi cụt hứng, lại đem máy đi chào hàng ở một số cơ sở sản xuất khác. Đâu đâu người ta cũng ngợi khen chiếc máy nhưng hễ gạ bán thì đâu đâu cũng trả lời là: “Đã có bộ phận KCS (Kiểm tra Chất lượng Sản phẩm), hiện thời chưa cần đến chiếc máy đó”.
Nghĩ là chiếc máy có vấn đề, tôi liền xem xét kỹ lại thì quả nhiên thấy ở phần hướng dẫn xử dụng có ghi:
“Chú ý quan trọng: Để bảo đảm máy này trả lời chính xác, trước khi kiểm nghiệm hàng hóa, nhớ kiểm tra chất lượng người cầm máy”.